Depolitisering en populisme

antoon braeckman

Waarom gaan veel mensen niet meer stemmen? Waarom stemmen anderen massaal op een populistische partij als de PVV? Een belangrijke vraag voor het CDA en andere partijen. Professor Braeckman heeft een verklaring: in de huidige tijd worden mensen losgeweekt uit de banden met de samenleving. Een kort door de bocht samenvatting van een boeiend artikel in Christen Democratische Verkenningen.

Op de politieke markt in Almere van afgelopen donderdag gaf de PVV aan alleen Nederlandse cultuur te willen subsidiëren, wat enige beroering gaf. De volgende ochtend las ik een artikel van een professor uit Leuven met de titel ‘Over het verbleken van het algemeen belang en de opmars van het belang van allen’. Wat heeft dit met elkaar te maken? Volgens mij veel.

Algemeen belang

Heel lang, zo betoogt Braeckman in het bovengenoemde artikel, was het individueel belang ondergeschikt aan het algemeen belang. Dat kan ongewenste effecten van onderdrukking tot gevolg hebben. Het is essentieel voor de samenleving dat er goede balans is tussen individueel belang en het algemeen belang. De laatste decennia is de balans radicaal doorgeslagen naar het eigen belang constateert de hoogleraar. Het algemeen belang, het belang van de gemeenschap weegt steeds minder. Mensen voelen zich niet meer betrokken bij een gemeenschap: een natie, een klasse, een zuil. Er zijn drie redenen te noemen: de globalisering, de multiculturele samenleving en het neoliberalisme (ik noem het maar: het ‘ik-tijdperk’). Door de globalisering worden we gewild of ongewild wereldburgers en verliezen traditionele gemeenschapsbanden hun waarde. Nederland is veranderd in een multiculturele samenleving met een grote diversiteit waardoor het niet meer zo duidelijk is wie wel en wie niet tot de gemeenschap behoort en wat de identiteit van de gemeenschap is. En ten slotte het ‘ik-tijdperk’ maakt individuen tot concurrenten.

Losgeweekt

Het gevolg van dit alles is dat ‘individuen worden losgeweekt van hun banden met de gemeenschap en in hoge mate op zichzelf teruggeworpen’ zijn. De afweging tussen het bekommeren om het algemeen belang en het veilig stellen van het eigen belang slaat in de regel door naar het tweede. Maar het hoger stellen van het eigen belang heeft tot gevolg minder bereidheid tot solidariteit. En individuen die op zich zelf teruggeworpen zijn, hebben geen oog voor het geheel van de samenleving, laat staat dat ze willen participeren in de politieke besluitvorming.

Anti-beweging

Maar dit is één kant van de medaille zo betoogt Braeckman verder. Het is ook een voedingsbodem voor het populisme. Want tegenover het verdampen van de eerdere banden met de gemeenschap, staat een zoektocht naar een nieuwe gemeenschappelijkheid. Een gemeenschappelijkheid die als buffer en stootkussen kan dienen ‘voor de samenlevingsverstorende effecten van globalisering, superdiversiteit en neoliberalisme’. Een anti-beweging dus. Een terugtrekken in ‘oude symbolische gemeenschappelijkheid van religieuze of nationale aard’. Mensen zoeken beschutting en keren zich af van de gevestigde orde. Je kunt besluiten niet te gaan stemmen, in feite je isoleren. Maar je kunt ook het zoeken in het stemmen op een partij die het allemaal anders wil en die tegen Europa is en tegen de multiculturele samenleving en voor het nostalgisch terug gaan naar de Nederlandse cultuur, wat er ook onder verstaan mag worden.

Foto: Antoon Braeckman (KU Leuven)

Reacties zijn gesloten.